Design Calculations · Vrijsteek DIN 509

Vrijsteek DIN 509

Diameter, vorm en belasting → r, t1, t2, f, g en minimale verzinking op het tegenstuk

mm
De asdiameter. Bij een boring: de boringdiameter.
Veelgebruikte diameters

Vult alleen de diameter in.

Vorm
E: alleen de cilinder wordt daarna nog bewerkt (meestal geslepen). F: cilinder én schouder worden daarna nog bewerkt, zodat het tegenstuk vlak tegen de schouder kan.
Belasting
Verhoogde wisselbelasting: de belasting wisselt steeds. De norm geeft hiervoor maten vanaf Ø 18 mm.
—

Maten van de vrijsteek

Minimale verzinking op het tegenstuk (a). Het tegenstuk (lager, naaf, bus) heeft aan de schouderkant een afschuining of verzinking van minstens a nodig; de verzinkdiameter is minstens d1 + 2a. Anders raakt het tegenstuk de afronding van de vrijsteek in plaats van de schouder.

Bron: DIN EN ISO 18388 (ISO 18388:2016); dezelfde tabel stond in DIN 509:2006-12.

Over de bron

De toleranties komen uit DIN 509:2006-12. De nieuwere DIN 509:2022-12 heeft ze opnieuw vastgelegd; die tekst is niet gecontroleerd. Toleranties uit DIN 509:2022 zijn niet bevestigd.

Inventor: Manage › Parameters, of direct in het maatveld van je schets.

Doorsnede van een as met schouder en vrijsteek, met de maten r, t1, t2, f en g. f t1 gt2 r as
Vrijsteek bij de schouder
Doorsnede van het tegenstuk met afschuining a tegen de schouder. a tegenstuk as
Tegenstuk met afschuining a

Schematisch, niet op schaal.

Vul een diameter in: de maten verschijnen hier.

De indeling per diameter geldt niet bij korte schouders en dunwandige delen. Heeft een onderdeel meerdere diameters, dan mag je voor alle schouders dezelfde vrijsteek kiezen.

De maten komen uit de norm en zijn bedoeld als hulpmiddel. Controleer altijd je eigen tekening en de actuele norm. Je blijft zelf verantwoordelijk voor je ontwerp.

Details: uitleg, Inventor en bronnen

Wat is een vrijsteek?

Een vrijsteek (Duits: Freistich) is een kleine groef in de binnenhoek waar een as een stap maakt, of in een boring. De maten gelden ook voor boringen. Niet te verwarren met de uitloop van schroefdraad: die valt onder DIN 76-1 en heeft andere maten.

De slijpschijf of draaibeitel kan zo tot de schouder werken. Het tegenstuk (lager, naaf of bus) ligt er vlak tegenaan als het zelf een afschuining of verzinking heeft van minstens a (zie hieronder).

De norm kent vier vormen:

  • Vorm E: alleen de cilinder wordt daarna nog bewerkt; de schouder wordt weinig belast, of het tegenstuk heeft een ruime verzinking of raakt de schouder niet.
  • Vorm F: cilinder én schouder worden daarna nog bewerkt; het tegenstuk kan er vlak tegenaan.
  • Vorm G: voor snijplaatjes (wisselplaten), met een kleine overgang; alleen voor weinig belaste onderdelen.
  • Vorm H: voor snijplaatjes (wisselplaten), met een ruimere overgang.

Deze pagina geeft vorm E en F. De maten hangen af van de diameter en de belasting.

r is de straal van de afronding. t1 is hoe diep de groef in de cilinder zit. t2 is hoe diep hij in de schouder zit (alleen vorm F). f is de breedte van de groef langs de as. g is de breedte langs de schouder (alleen vorm F, een richtwaarde). a is de minimale verzinking op het tegenstuk.

Belasting. Bij normale belasting kies je de standaardmaat. Bij verhoogde wisselbelasting (de belasting wisselt steeds, bijvoorbeeld bij een draaiende as onder buiging) geeft de norm een grotere radius, omdat een ruimere afronding de spanningspiek in de hoek verkleint. Die maten bestaan pas boven Ø 18 mm. Voor Ø 18 mm en kleiner geeft de norm geen maat; de pagina toont dan de maat voor normale belasting en meldt dat. Kerfwerking bij vermoeiing: zie DIN 743.

Maat. Soms passen twee maten bij je diameter. Neem dan reeks 1 (de voorkeursradius: 0,4 · 0,8 · 1,2 · 1,6 · 2,5 · 4 mm), tenzij je een reden hebt voor reeks 2 (0,2 · 0,6 · 1 mm).

Zo gebruik je het in Inventor

  1. Teken de vrijsteek als profiel in een schets op een vlak door de hartlijn van de as en snij hem met Revolve rond die hartlijn.
  2. Zet de maten die je tekent als parameters (r, t1 en f; bij vorm F ook t2), dan past één wijziging alle schouders aan. g is een richtwaarde: teken het profiel er niet op uit.
  3. Controleer het tegenstuk. Het moet een afschuining of verzinking van minstens a hebben, dus aan de schouderkant een diameter van minstens d1 + 2a. Bij a = 0 is dat niet nodig.
  4. Op de tekening volstaat de aanduiding, bijvoorbeeld “DIN 509 – F 0,8 × 0,3” (vorm, r en t1); de andere maten volgen uit de tabel.

Bronnen

  • DIN EN ISO 18388:2020-01, Technische Produktdokumentation (TPD) – Freistiche – Formen und Maße (ISO 18388:2016) (Technische productdocumentatie – vrijsteken – vormen en maten).
  • DIN 509:2022-12, Technische Produktdokumentation – Freistiche – Formen, Maße und Grenzabmaße. Grenzafmetingen (niet nagelezen).
  • DIN 509:2006-12, Technische Zeichnungen – Freistiche – Formen, Maße (Technische tekeningen – vrijsteken – vormen, maten; ingetrokken in 2020; bron van de waarden).